پژوهش های مشاوره

پیش‌بین‌های روان‌شناختی قصد فرزندآوری در زوجین: یک مرور ساختارمند

داود نوده ئی

هدف: فرزندآوری یکی از عناصر کلیدی تحولات جمعیتی و از ارکان توسعه پایدار در کشورهایی است که با باروری زیر سطح جانشینی روبه رو هستند، در ایران نیز کاهش باروری به زیر سطح جانشینی، سیاست های جدید حمایتی از افزایش جمعیت را در پی داشته است. براین اساس، مطالعه حاضر باهدف شناسایی نظام مند پیش بین های روان شناختی مرتبط با قصد فرزندآوری در مطالعات انجام شده طی دهه اخیر انجام شد. روش: این مطالعه یک مرور ساختارمند بود که با استفاده از پایگاه های اطلاعاتی PubMed، Scopus، SID و Magiran انجام شد. مطالعات فارسی و انگلیسی منتشرشده بین سال های 2016 تا 2026 درباره پیش بین های روان شناختی قصد فرزندآوری وارد مرور شدند. جستجو با استفاده از ترکیب کلیدواژه های استاندارد مرتبط با قصد فرزندآوری (fertility intention، childbearing، decision to have children) و عوامل روان شناختی (psychological factors) انجام شد. فرایند جستجو، غربال گری و انتخاب نهایی مقالات به صورت مستقل توسط دو پژوهشگر انجام شد. یافته ها: بر اساس معیارهای ورود، 38 مطالعه منتخب برای بررسی و تحلیل انتخاب شدند و دو طبقه اصلی عوامل روان شناختی مرتبط با افزایش قصد فرزندآوری (شامل نگرش و هنجار مثبت به والدگری، خودکارآمدی ادراک شده، رضایت زناشویی، حمایت عاطفی خانواده، سازه های شخصیتی مثبت و انگیزه های هویتی) و عوامل روان شناختی مرتبط با کاهش قصد فرزندآوری (شامل نگرش و هیجانات منفی، اضطراب آینده و والدگری، باورهای ناکارآمد، فردگرایی و رفاه طلبی) با ۱۲ خرده مقوله استخراج شد. نتیجه گیری: یافته ها نشان داد عوامل روان شناختی مرتبط با کاهش قصد فرزندآوری بر عوامل مرتبط با افزایش قصد فرزندآوری غالب بوده و قصد فرزندآوری را تضعیف می کنند. طراحی راهبردهای مداخله ای و آموزش های روان شناختی برای افزایش انگیز، امیدبخشی، کاهش مشکلات شناختی و هیجانی و اجرای سیاست ها و برنامه های حمایتی دولتی مبتنی بر شواهد علمی پیشنهاد می شود

ارزیابی مدل فرسودگی زناشویی بر مبنای سبک های دلبستگی با توجه به نقش میانجی سواد عاطفی در زنان متقاضی طلاق

ابراهیم نامنی

چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش میانجی سواد عاطفی در رابطه سبکهای دلبستگی با فرسودگی زناشویی زنان متقاضی طلاق انجام شد. روش: روش پژوهش حاضر توصیفی و از نوع همبستگی است. جامعه آماری این پژوهش، شامل کلیه زنان متقاضی طلاق مراجعهکننده به کلینیکهای مشاوره شهر سبزوار در زمستان 1403 بود که 205 نفر از زنان متقاضی طلاق به عنوان نمونهی پژوهش به صورت در دسترس انتخاب شدند. برای اندازهگیری متغیرها از پرسشنامههای فرسودگی زناشویی (CBM) پاینز (1996)، خردهمقیاس سواد عاطفی از مقیاس کارکردهای روانشناختی خانواده ایرانی (IFPFS) کیمیایی و همکاران (1391)، و پرسشنامه سبک های دلبستگی (ASQ) هازن و شاور (1987) بهره گرفته شد. جهت تجزیه و تحلیل دادهها نیز از الگویابی معادلات ساختاری با نرم افزار اسمارت پی ال اس استفاده شد. یافتهها: یافتهها نشان داد، سبک دلبستگی ایمن بر فرسودگی زناشویی اثرمستقیم و منفی دارد (05/0>p-value) و سبکهای دلبستگی اجتنابی و دوسوگرا بر فرسودگی زناشویی تأثیر مستقیم ندارد (05/0<p-value). همچنین نتایج حاکی از آن بود که نقش میانجی سواد عاطفی در رابط سبک دلبستگی ایمن و دوسوگرا با فرسودگی زناشویی معنیدار است (05/0>p-value)؛ ؛ ولیکن این نتیجه بدست آمد که نقش میانجی سواد عاطفی در رابطه سبک دلبستگی اجتنابی با فرسودگی زناشویی تأیید نگردید (05/0<p-value). نتیجهگیری: یافته های پژوهش نشان داد که سبک دلبستگی ایمن و دوسوگرا از طریق ارتقای سواد عاطفی می توانند به کاهش فرسودگی زناشویی کمک کنند، در حالی که سبک دلبستگی اجتنابی چنین نقشی ندارد. بر این اساس، توجه به آموزش و تقویت سواد عاطفی در مداخلات زوج درمانی و برنامه های پیشگیرانه می تواند راهبردی مؤثر برای کاهش فرسودگی زناشویی باشد.

نقش میانجی مهارتهای ارتباطی در رابطه بین فابینگ با روابط رمانتیک در بین زوجین

عارفه کیانی

چکیده
هدف: این پژوهش با هدف بررسی نقش میانجی مهارت‎‏های ارتباطی در رابطه بین فابینگ با روابط رمانتیک در بین زوجین شهر نکا انجام شد.
روش: روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی با رویکرد معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل تمامی زوجین شهر نکا بود که با استفاده از روش نمونه‏گیری در دسترس تعداد 150 زوج به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای گردآوری داده‏های پژوهش از پرسشنامه مهارت‏های ارتباطی بارتون (1998)، پرسشنامه فابینگ چوتپیتایاسونوند و داگلاس (2018) و پرسشنامه روابط رمانتیک آتریج و همکاران (1998) استفاده شد. برای تحلیل داده‏ها از نرم‏افزار Spss و برای بررسی برازش مدل از نرم‏افزار Smart Pls استفاده شد.
یافته‏ها: نتایج تحلیل داده‏ها نشان داد که مدل مفهومی پژوهش از برازش خوب و مطلوبی برخوردار است، فابینگ بر روابط رمانتیک تأثیر منفی و معنی‏دار دارد، فابینگ بر مهارت‏های ارتباطی تأثیر منفی و معنی‏دار است و مهارت‏های ارتباطی بر روابط رمانتیک تأثیر مثبت و معنی‏دار دارد، همچنین مهارت‏های ارتباطی در رابطه بین فابینگ با روابط رمانتیک نقش میانجی دارد.
نتیجه گیری: بنابراین می توان گفت مهارت‏های ارتباطی و فابینگ از عوامل موثر بر روابط در زوجین می‏باشد که لازم است پژوهش‏گران حوزه خانواده، به این دو متغیر توجه جدی داشته باشند..

چرخه امید و ناامیدی: تجربیات نوسانی افکار خودکشی در میان دانشجویان طی یک نیم‌سال تحصیلی در طول تشدید تنش‌های ایران و آمریکا

ماریه عبدالقادری

هدف:پژوهش حاضر به واکاوی چرخه امید و ناامیدی: تجربیات نوسانی افکار خودکشی در میان دانشجویان طی یک نیم سال تحصیلی در طول تشدید تنش های ایران و آمریکا می پردازد. هدف این مطالعه، فهم ماهیت پویا و زمینه مندِ این افکار در پیوند با فشارهای فردی، ساختار دانشگاهی و بحران های اجتماعی بوده است. روش: این پژوهش با بهره گیری از رویکرد پدیدارشناسی توصیفی و مبتنی بر الگوی هفت مرحله ای کولایزی، داده های حاصل از مصاحبه های عمیق و نیمه ساختاریافته با یازده دانشجو را تحلیل کرد. یافته ها:یافته ها در قالب هفت مضمون اصلی صورت بندی شد: فروپاشی حس امنیت، انباشت فشار روانی، چرخه نوسانی امید و ناامیدی، افکار خودکشی به مثابه زبان درماندگی، بحران سیاسی به عنوان تقویت کننده کیفی پریشانی، عوامل محافظت کننده و بازاندیشی وجودی. نتایج نشان می دهد که افکار خودکشی در این جمعیت، نه پدیده ای ایستا، بلکه تجربه ای چرخه ای و عمیقاً متأثر از برهم کنش فشارهای فردی و تهدیدهای کلان است. نتیجه گیری : این یافته ها ضرورت بازنگری در نظام های غربالگری دانشگاهی و گذار از ارزیابی های مقطعی به سمت رویکردهای زمان مند، بافت حساس و چندسطحی را برجسته می سازد. مداخلات بالینی باید فراتر از نشانه شناسی، بر درک منطق درونی «گیر افتادگی»، پایش موج های خطر و بازسازی معنا در دانشجویان متمرکز باشند

پیش‌بینی اندیشه‌پردازی خودکشی براساس احساس خودارزشمندی، ترس از صمیمیت و پرخاشگری ارتباطی پنهان در زنان دارای تجربه خیانت زناشویی

طاهره نوری

هدف: این پژوهش با هدف پیش‏بینی اندیشه‏پردازی خودکشی براساس احساس خودارزشمندی، ترس از صمیمیت و پرخاشگری ارتباطی پنهان در زنان دارای تجربه خیانت زناشویی انجام شد. روش: پژوهش توصیفی-مقطعی و از نوع همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی زنان متأهل دارای تجربه خیانت زناشویی همسر مراجعه کننده به مراکز مشاوره و روان درمانی در سطح شهر تهران در سال 1402 بود، که از بین آن‏ها با روش نمونه‏گیری هدفمند تعداد 150 نفر انتخاب شد. گردآوری داده‏ها علاه بر چک لیست اطلاعات جمعیت‏شناختی با پرسشنامه گرایش به ایده‏پردازی خودکشی (بک و همکاران، 1979)، پرسشنامه وابستگی‏های ارزش خود (کروکر و همکاران، 2003)، پرسشنامه ترس از صمیمیت (دسکاتنر و ثلن، 1991) و پرسشنامه پرخاشگری ارتباطی پنهان (نلسون و کارول، 2006) انجام شد. تحلیل داده‏ها با روش‏های آمار توصیفی، آزمون ضریب همبستگی و رگرسیون چندگانه با SPSS-v26 انجام شد. یافته ها: نتایج پژوهش حاضر نشان داد که احساس خودارزشمندی با اندیشه پردازی خودکشی در زنان دارای تجربه خیانت زناشویی همبستگی منفی و معنادار (47/0- = r، 005/>0 P) دارد؛ به این معنا که هر چه احساس خودارزشمندی در این زنان بالاتر باشد، اندیشه پردازی خودکشی در آن ها کاهش می یابد. همچنین، ترس از صمیمیت (21/0 = r، 008/0> P) و پرخاشگری ارتباطی پنهان (40/0 = r، 002/0> P) با اندیشه پردازی خودکشی رابطه مثبت و معنادار داشتند. تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که متغیرهای پیش بین (احساس خودارزشمندی، ترس از صمیمیت و پرخاشگری ارتباطی پنهان) در مجموع 38 درصد از واریانس اندیشه پردازی خودکشی (ضریب تعیین 38/0 = R²) را تبیین می کنند که در سطح 001/0 > P معنادار است. بالاترین توان تبیین مربوط به مؤلفه کناره گیری عاطفی (از ابعاد پرخاشگری ارتباطی پنهان) با 42/0 = β و پایین ترین توان مربوط به مؤلفه های تقوا/پرهیزگاری (از ابعاد احساس خودارزشمندی) با 09/0- = β و خراب کردن وجهه اجتماعی (از ابعاد پرخاشگری ارتباطی پنهان) با 09/0 = β بوده است. بر این اساس، می توان با ارائه مداخلات و آموزش های به موقع و مناسب در راستای تقویت مهارت ارتباطی بین همسران، کاهش پرخاشگری ارتباطی پنهان (به ویژه کناره گیری عاطفی)، و بهبود حس خودارزشمندی در افراد درگیر با تجربه خیانت همسر، میزان آسیب پذیری روانی-عاطفی و به تبع آن اندیشه پردازی خودکشی را به میزان قابل توجهی کاهش داد.
نتیجه گیری: نتایج نشان داد که می‏توان با ارائه مداخلات و آموزش‏های به موقع و مناسب در راستای تقویت مهارت ارتباطی بین همسران و بهبود حس خودارزشمندی در افراد درگیر با تجربه خیانت همسر میزان آسیب‏پذیری روانی- عاطفی را کاهش بخشید.

اثربخشی اموزش مهارت های ارتباطی سهم گذارانه در جهت ارتقای مهارت حل مسئله و صمیمیت خانوادگی در زنان کارمند متاهل

زهرا امان اللهی

هدف: هدف پژوهش حاضر، بررسی اثربخشی آموزش مهارت های ارتباطی مبتنی بر رویکرد سهم گذاری بر مهارت حل مسئله و صمیمیت خانوادگی بود.
روش: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر اجرا، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کارمندان متأهل شهر تهران و نمونه مورد مطالعه 40 نفر از کارمندان سازمان آب تهران بود که با روش نمونه گیری تصادفی ساده در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه 20 نفر) گمارده شدند. ابزارهای پژوهش عبارت بودند از: پرسشنامه صمیمیت خانواده واکر و تامپسون، پرسشنامه مهارت حل مسئله هپنر و پیترسون و پرسشنامه سبک زندگی سهم گذارانه اسمعیلی و همکاران. گروه آزمایش در یک برنامه آموزشی مهارت های ارتباطی سهم گذارانه طی ده جلسه شرکت کردند، در حالی که گروه کنترل مداخله ای دریافت نکرد. داده ها با استفاده از آزمون های آمار توصیفی و تحلیل کوواریانس چندمتغیری در نرم افزار SPSS-27 تحلیل شد.
یافته ها: نتایج نشان داد که با کنترل نمرات پیش آزمون، آموزش مهارت های ارتباطی سهم گذارانه موجب افزایش معنادار مهارت حل مسئله و صمیمیت خانوادگی در گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل شد (001/0 > p). اندازه اثر به دست آمده نیز بیانگر تأثیر قوی مداخله بود.
نتیجه: بر این اساس، می توان نتیجه گرفت که رویکرد سهم گذاری، فراتر از آموزش صرف تکنیک های ارتباطی، با بازتعریف نقش فرد در رابطه و تقویت مسئولیت پذیری و عاملیت، می تواند به عنوان مداخله ای اثربخش برای ارتقای مهارت حل مسئله و صمیمیت خانوادگی به کار گرفته شود.

کودکان در سایه جنگ: بررسی پیامدها و راهبردهای گذر از بحران جنگ در کودکان از منظر تجارب زیسته والدین با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی

مریم سلگی

هدف: بحران جنگ می تواند تجربه کودکان خردسال را در ابعاد مختلف هیجانی، شناختی و رفتاری تحت تأثیر قرار دهد. با وجود اهمیت این موضوع، پژوهش های مستقیم درباره چگونگی تجربه والدین از تغییرات روحی و رفتاری کودکان زیر شش سال در شرایط جنگی محدود است. هدف پژوهش حاضر، فهم تجربه زیسته والدین از وضعیت روحی و رفتاری کودکان زیر شش سال در شرایط تنش و بحران ناشی از جنگ و شناسایی ابعاد این تجربه بود. روش: این پژوهش با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۱۶ والد دارای کودک زیر شش سال بودند که تجربه بحران جنگ را داشتند و به شیوه هدفمند انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های عمیق و نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کُلایزی تحلیل شدند. یافته ها: تحلیل تجارب زیسته والدین نشان داد که تجربه کودکان زیر شش سال از شرایط تنش و بحران جنگ، تجربه ای چندبعدی است که در ابعاد هیجانی، شناختی و رفتاری بازتاب می یابد. مضمون هسته ای «پیامدها و فرایند سازگاری با بحران جنگ در کودکان» شناسایی شد که در قالب هفت مضمون اصلی شامل «بستر شکل گیری تجربه کودک»، «برانگیختگی و ناامنی هیجانی»، «تلاش کودک برای جست وجوی امنیت»، «بازتاب جنگ در شناخت و معنایابی کودک»، «بازتاب جنگ در رفتار و بازی های کودک»، «اثرگذاری اقدامات والدین بر نوع تجربه کودک» و «سازگاری و بازگشت به وضعیت طبیعی» سازمان یافت. در مجموع، یک مضمون هسته ای، هفت مضمون اصلی و ۲۱ مضمون فرعی استخراج شد. نتیجه گیری: یافته ها نشان می دهد که تجربه کودکان خردسال(زیر 6 سال) از بحران جنگ، فرایندی چندبعدی است که از نحوه مواجهه آنان با پیامدهای جنگ آغاز شده و در قالب ترس و نگرانی، حساسیت به صدا، احساس خطر و تهدید، افزایش نیاز به حضور والدین، پرسشگری درباره جنگ و مرگ، تغییر در خواب و فعالیت های روزمره و دگرگونی در بازی ها آشکار می شود. همچنین، نحوه مواجهه والدین و شرایط محیطی در تجربه کودک از بحران نقش دارد و با کاهش شرایط تنش زا، نشانه هایی از کاهش تدریجی ترس و بازگشت به وضعیت معمول مشاهده می شود؛ هرچند در برخی روایت ها بخشی از آثار تجربه بحران همچنان باقی می ماند.

بررسی تأثیر آموزش خودآگاهی از رغبت‎ها بر اساس نظریه رنگ‎های واقعی بر بی تصمیمی ‌مسیر شغلی در بین دانش ‎آموزان نهم

رضوان صالحی نجف آبادی

هدف: یکی از مسائل مهم در آموزش وپرورش، موفقیت تحصیلی و تجارب آموزشی بر اساس علایق، سطح دانش و تجارب یادگیری با توجه به موقعیت اقتصادی و فرهنگی خانواده ها و دانش‎آموزان است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر آموزش خودآگاهی از رغبت ها بر اساس نظریه رنگ های واقعی بر بی‎تصمیمی ‎مسیر شغلی در بین دانش‎آموزان نهم انجام شد. روش: روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش‏آزمون- پس‎آزمون با گروه کنترل و مرحله پیگیری یک ماهه بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش‎آموزان پسر پایه نهم در مدارس متوسطه دوم شهر اصفهان در سال تحصیلی 1400-1401 بوده است. نمونه آماری شامل 44 دانش آموز بود که با روش در دسترس انتخاب شده و به تصادف در گروه های آزمایش (22 نفر) و کنترل (22 نفر) گمارش شدند. گروه آزمایش 7 جلسه 90 دقیقه ای تحت آموزش خودآگاهی از رغبت ها بر اساس نظریه رنگ های واقعی قرار گرفتند و گروه کنترل در لیست انتظار باقی ماندند. ابزار جمع آوری اطلاعات شامل پرسشنامه بی تصمیمی شغلی توسط اسیپو، کرانی و باراک (1976) و چک لیست اولویت‎بندی انتخاب رشته بود. به منظور بررسی و تجزیه وتحلیل داده ها از نرم افزار آماری SPSS23 و روش تحلیل واریانس اندازه های مکرر استفاده شد. یافته ها: نتایج به دست آمده نشان داد که مداخلات آموزش خودآگاهی از رغبت ها بر اساس نظریه رنگ های واقعی بر کاهش بی‎تصمیمی ‏مسیر شغلی آن ها اثربخش بوده است و اثرات این مداخلات در بی‎تصمیمی ‏مسیر شغلی در مرحله پیگیری نیز باقی مانده است (05/0>p). نتیجه گیری: طبق یافته های به دست آمده از این پژوهش می توان گفت آموزش خودآگاهی از رغبت ها بر اساس نظریه رنگ های واقعی، روش مناسبی برای غلبه بر بی‎تصمیمی‎ مسیر شغلی برای دانش‎آموزان پسر پایه نهم است.